ایران رکورددار رشد سریع جمعیت سالمندان شد

ایران با سریع‌ترین رشد سالمندی روبه‌رو است

به گزارش سهند پرس، مجید فولادیان در یک برنامه رادیویی با اشاره به وضعیت جمعیتی کشور گفت: نرخ جایگزینی در سه‌ماهه نخست امسال به حدود ۱.۷ فرزند کاهش یافته است؛ در حالی که این رقم در سال گذشته نزدیک به ۲.۰۰ بوده و امید به ادامه این روند، نگاه خوش‌بینانه را دشوار می‌کند.

شتاب کم‌سابقه در افزایش جمعیت سالمند

دبیرخانه شورای ملی سالمندان برای تصویر وضعیت سالمندی ایران تا سال ۲۰۹۰ سه سناریو ترسیم کرده است. به گفته فولادیان، در سناریوی خوش‌بینانه، حدود ۲۴ درصد جمعیت کشور سالمند خواهند شد و در سناریوی واقع‌بینانه، این نسبت به حدود ۱۹ درصد می‌رسد. اگر مسیر فعلی ادامه یابد و سیاست‌ها اصلاح نشود، سهم سالمندان در آینده‌ای نه‌چندان دور به‌مراتب بیشتر خواهد شد.

فولادیان با اشاره به وضعیت کنونی افزود: اکنون نزدیک به ۱۹ درصد جمعیت ایران سالمند هستند که این رقم معادل بیش از ۱۰ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر است. این اعداد زنگ هشداری برای برنامه‌ریزان است تا به‌طور جدی به ابعاد اقتصادی و اجتماعی این تغییر ساختار جمعیت توجه کنند.

پیامدهای بی‌توجهی به اصلاحات جمعیتی

وی تأکید کرد: ایران در حال تجربه سریع‌ترین رشد سالمندی در جهان است و اگر با همین روند و بدون اصلاح سیاست‌گذاری‌ها پیش برویم، کشور با وضعیت بسیار دشواری مواجه می‌شود. باید با برنامه‌ریزی دقیق و هماهنگ، آثار این تحول را مدیریت کنیم تا از فشارهای احتمالی بر نظام رفاه و خدمات عمومی کاسته شود.

او با اشاره به ضرورت اصلاح مسیر افزود: لازم است دولت و دستگاه‌ها هرچه سریع‌تر در سیاست‌های حوزه جمعیت بازنگری کنند، بحران سالمندی را به رسمیت بشناسند و هم‌زمان فرصت‌های نهفته در این تغییر را شناسایی کرده و برای بهره‌برداری از آنها برنامه‌ریزی منسجم داشته باشند.

سالمندی؛ فقط بحران نیست، فرصت هم هست

فولادیان با تأکید بر اینکه سالمندی صرفاً یک بحران تلقی نمی‌شود، گفت: اگر برنامه‌ریزی درستی انجام شود، می‌توان از ظرفیت‌های جمعیت سالمند برای رشد اقتصادی و ارتقای رفاه عمومی استفاده کرد. ایجاد مسیرهای مشارکت اجتماعی و اقتصادی سالمندان، به‌ویژه در کسب‌وکارهای خرد و خدمات تخصصی، بخشی از این رویکرد است.

او یکی از مهم‌ترین فرصت‌ها را توسعه اقتصاد سالمندی دانست و افزود: این حوزه در جهان بسیار بزرگ است و در اروپا بیش از ۶۰۰ میلیارد دلار گردش مالی دارد. اما در ایران هنوز شکل نگرفته و بیشتر به‌صورت نوپا و تا حدی غیررسمی و زیرزمینی فعالیت می‌کند؛ در حالی‌که می‌تواند به پیشران اشتغال و نوآوری تبدیل شود.

زیرساخت‌های لازم برای اقتصاد سالمندی

فولادیان گفت: برای تبدیل جمعیت سالمند به یک ظرفیت اقتصادی، کشور باید بازارهای رسمی محصولات و خدمات سالمندی را ایجاد کند، خدمات تخصصی را توسعه دهد، محصولات متناسب طراحی و تولید کند و سیاست‌های حمایتی و نظارتی کارآمد به‌کار گیرد. هم‌افزایی میان بخش‌های بهداشت، رفاه، صنعت و گردشگری، کلید موفقیت در این مسیر است.

وی با اشاره به هزینه‌های مراقبتی توضیح داد: در جهان، اقتصاد سالمندی به شبکه‌ای بزرگ از خدمات سلامت، مراقبت در منزل، فناوری‌های کمکی، گردشگری سالمندان و آموزش caregivers متکی است. ایران نیز باید با استانداردسازی خدمات، تربیت نیروی انسانی متخصص و توسعه فناوری‌های بومی، این زنجیره را تکمیل کند تا هم کیفیت زندگی سالمندان افزایش یابد و هم هزینه‌ها قابل مدیریت شود.

اشتغال سالمندان؛ از چالش تا فرصت

رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان درباره اشتغال گفت: سیاست‌های اشتغال ایران در دهه‌های اخیر تحت تأثیر موج ورود متولدان دهه ۶۰ به بازار کار قرار داشت و طبیعی بود که تمرکز بر جوانان باشد؛ اما ادامه همان سیاست‌ها در شرایط فعلی، عملاً سیاست اشتغال را ضد سالمندی کرده است. اکنون باید جهت‌گیری‌ها تغییر کند تا بهره‌مندی از تجربه سالمندان ممکن شود.

وی تأکید کرد: باید مشاغل مناسب سالمندان طراحی شود، مسیرهای بازگشت یا تداوم فعالیت آنان در کسب‌وکارها تسهیل گردد و امکان ورود تدریجی و انعطاف‌پذیر به بازار کار فراهم آید. تجربه بین‌المللی نشان می‌دهد مدل‌های پاره‌وقت، پروژه‌محور، دورکار و مشاوره‌ای می‌تواند برای این گروه بسیار کارآمد باشد.

راهبردهایی برای تاب‌آوری نظام رفاه

فولادیان افزود: برای تاب‌آوری نظام رفاه و خدمات عمومی در برابر رشد سالمندی، لازم است بسته‌ای از اقدامات هماهنگ به اجرا درآید؛ از جمله توسعه بیمه‌های بلندمدت مراقبتی، حمایت از خانواده‌های مراقب، افزایش دسترسی به خدمات بهداشتی، گسترش زیست‌بوم نوآوری سالمندی و به‌روزرسانی استانداردهای شهری و مسکونی متناسب با نیازهای سالمندان.

او خاطرنشان کرد: با برنامه‌ریزی مبتنی بر شواهد، تقویت نظام داده و رصد شاخص‌ها، و نیز مشارکت فعال بخش خصوصی و سازمان‌های مردم‌نهاد، می‌توان مسیر گذار جمعیتی ایران را مدیریت کرد تا فرصت‌ها بر تهدیدها غلبه یابد و کیفیت زندگی سالمندان ارتقا پیدا کند.