اختلاف بر سر ضوابط عرضه دارو به‌صورت اینترنتی همچنان ادامه دارد
تنظیم‌گری دارورسانی آنلاین در همایش پلتفرمی به گزارش سهند پرس، موضوع عرضه اینترنتی دارو و چالش‌های قانونی فعالیت پلتفرم‌های توزیع دارو در همایش «تنظیم‌گری در عصر پلتفرم‌ها» و پنل تخصصی «کالاهای سلامت‌محور؛ از ضوابط عرضه تا اتهام قاچاق» بررسی شد. در این نشست فعالان اقتصاد دیجیتال و نمایندگان حوزه سلامت با تشریح موانع توسعه دارورسانی […]
تنظیم‌گری دارورسانی آنلاین در همایش پلتفرمی
به گزارش سهند پرس، موضوع عرضه اینترنتی دارو و چالش‌های قانونی فعالیت پلتفرم‌های توزیع دارو در همایش «تنظیم‌گری در عصر پلتفرم‌ها» و پنل تخصصی «کالاهای سلامت‌محور؛ از ضوابط عرضه تا اتهام قاچاق» بررسی شد. در این نشست فعالان اقتصاد دیجیتال و نمایندگان حوزه سلامت با تشریح موانع توسعه دارورسانی آنلاین درباره حدود اختیارات دستگاه‌های مسئول، مرجع صدور مجوز و الزامات نظارت بر این کسب‌وکارها به بیان دیدگاه‌های خود پرداختند.
یکی از محورهای اصلی این نشست تعیین حدود فعالیت پلتفرم‌های عرضه اینترنتی دارو و تفکیک مسئولیت آنها از داروخانه‌ها بود. ژوبین علاقبند، عضو هیئت‌مدیره انجمن تجارت الکترونیک، با اشاره به موانع ایجادشده در مسیر فعالیت این کسب‌وکارها گفت: تصور برخی نهادهای تصمیم‌گیر این است که فعالیت پلتفرم‌ها در این حوزه به معنای ورود مستقیم آنها به فرایند فروش و عرضه دارو است، در حالی که نقش این کسب‌وکارها اتصال داروخانه و مصرف‌کننده است.
وی افزود: پلتفرم‌ها قرار نیست جایگزین پزشک یا داروخانه شوند؛ در این مدل، پزشک دارو را تجویز می‌کند و داروخانه مسئول تأمین و عرضه آن است؛ پلتفرم صرفاً بستر ارتباطی و واسطه انتقال سفارش از مصرف‌کننده به داروخانه را فراهم می‌کند.
علاقبند با تفکیک مدل دارورسانی آنلاین از ایجاد داروخانه‌های صرفاً اینترنتی یا داروخانه تاریک تصریح کرد: در این الگو، پلتفرم مالک دارو نیست و انبارداری آن را هم بر عهده ندارد، اما خدمات فناوری، ثبت درخواست مصرف‌کننده، شناسایی داروخانه دارای موجودی و تسهیل ارسال دارو را ارائه می‌دهد و فروش همچنان در داروخانه انجام می‌شود.
وی از نگرانی برخی داروخانه‌ها از ورود پلتفرم‌ها به این حوزه گفت و توضیح داد: بخشی از این نگرانی‌ها از تصور تهدید فعالیت داروخانه‌ها در پی توسعه خدمات آنلاین است؛ هدف این مدل حذف داروخانه‌ها نیست، بلکه دسترسی آسان‌تر مصرف‌کنندگان به خدمات آنها را فراهم می‌کند.
عضو هیئت‌مدیره انجمن تجارت الکترونیک با اشاره به تجربه‌های پلتفرم‌ها در حوزه‌های دیگر گفت: با وجود مخالفت‌ها در آغاز انتشار خدمات حمل‌ونقل بین‌شهری توسط اسنپ، برخی دستگاه‌ها با توسعه این پلتفرم‌ها مخالفت می‌کردند و نگرانی‌هایی درباره گسترش فعالیت آن مطرح بود.
وی همچنین از محدودیت‌های اعمال‌شده بر آزمایش‌های پلتفرم‌های عرضه دارو یاد کرد و گفت: پس از انجام یک دوره آزمایشی با تعداد داروهای محدود، با محدودیت‌هایی مواجه شدیم که عملاً امکان ادامه فعالیت را از پلتفرم سلب کرد.
علاقبند توسعه دارورسانی آنلاین را عاملی برای تسهیل دسترسی بیماران به دارو دانست و افزود: این شیوه می‌تواند امکان مشاهده موجودی داروخانه‌ها را فراهم سازد و با شفاف‌تر کردن زنجیره تأمین، زمینه کاهش برخی رانت‌ها و تخلفات را فراهم کند. در این میان، سازمان غذا و دارو باید الزامات فنی مربوط به ارسال دارو از داروخانه به بیمار را تعیین کند.
وی همچنین با اشاره به تجربه کشورهای اروپایی و آمریکا در فعالیت داروخانه‌های اینترنتی پرسید: آیا در ایران هم امکان صدور مجوز برای فعالیت شمار بیشتری از داروخانه‌ها در قالب مدل‌های صرفاً آنلاین وجود دارد؟
الزام قانونی توزیع اینترنتی دارو از سال ۱۴۰۱
در ادامه این نشست، محمد بهمند، معاون کمیته تسهیل‌گری کسب‌وکار، با اشاره به سابقه قانونی توزیع اینترنتی دارو گفت: الزام قانونی این موضوع از سال ۱۴۰۱ مطرح شد و پس از آن، دستورالعمل چگونگی توزیع اینترنتی دارو از سوی وزارت بهداشت تدوین و ابلاغ شد.
وی افزود که تعدد دستگاه‌های درگیر در این موضوع موجب طولانی‌شدن فرایند اجرایی شده است و انجمن تجارت الکترونیک، اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی و سایر نهادهای مرتبط در سال‌های گذشته پیگیری‌های متعددی برای رفع موانع انجام داده‌اند و گاهی موضوع به کمیسیون اصل ۹۰ مجلس ارجاع شده است.
بهمند با اشاره به اختلاف‌نظر میان دستگاه‌های مسئول درباره مرجع صدور مجوز فعالیت پلتفرم‌ها گفت: مسئله اصلی این است که پلتفرم قصد دارد به‌عنوان واسطه میان داروخانه و مصرف‌کننده فعالیت کند، اما به دلیل ارتباط مستقیم این خدمت با سلامت مردم، الزامات و مقررات معین و خاصی برای آن در نظر گرفته شده است.
وی ادامه داد: یکی از چالش‌های اصلی این است که برخی نهادهای مسئول معتقدند دریافت مجوز از درگاه ملی مجوزها و مجوزهای صادرشده از سوی مراجع مرتبط با کسب‌وکارهای مجازی برای فعالیت در این حوزه کافی نیست و پلتفرم‌ها باید از سوی وزارت بهداشت از نظر تخصصی و صلاحیت فعالیت تأیید شوند.
معاون کمیته تسهیل‌گری کسب‌وکار به مصوبه ۷۷ هیئت مقررات‌زدایی اشاره کرد و گفت: براساس بند «ج» این مصوبه، کسب‌وکارهای فعال در این حوزه، به‌جز مجوز صادرشده از اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، به مجوز دیگری نیاز ندارند. از این منظر، سازمان غذا و دارو می‌تواند ضوابط و الزامات فنی حوزه سلامت را تعیین کند، اما صدور مجوز دوم برای فعالیت پلتفرم‌ها با این مصوبه مغایرت دارد.
همچنین به ماده ۸ دستورالعمل مشترک وزارتخانه‌های بهداشت و ارتباطات اشاره کرد و گفت: در این ماده کارگروهی برای صدور و ابطال مجوز کسب‌وکارها پیش‌بینی شده بود، اما کمیته تسهیل فعالیت کسب‌وکارهای اقتصاد دیجیتال در رأیی که مردادماه صادر کرد، اعلام کرد مجوز فعالیت باید صرفاً از طریق درگاه ملی مجوزها صادر شود و اگر کارگروه یادشده نقشی در مجوزدهی داشته باشد، وجاهت قانونی ندارد.
وی تأکید کرد که الزامات تخصصی حوزه سلامت همچنان باید رعایت شود و افزود: ضوابط فنی موردنیاز وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو می‌تواند در قالب کاربرگ‌های تخصصی همراه با مجوز اصلی قرار گیرد تا ملاحظات فنی و سلامت حفظ شود اما کسب‌وکار ملزم به دریافت مجوز موازی نباشد.
پلتفرم‌ها در انتظار مجوزی که هنوز صادر نشده است
در بخش دیگری از این پنل، مهدی فامیلی، دبیر کارگروه سلامت دیجیتال اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، با اشاره به مشکلات اجرایی دستورالعمل دارورسانی آنلاین گفت: طبق دستورالعمل دی‌ماه ۱۴۰۳ قرار بود کارگروهی با حضور سه نماینده از سازمان غذا و دارو، سه نماینده از وزارت ارتباطات و یک نماینده از اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی تشکیل شود؛ اما این سازوکار تاکنون به نتیجه مشخصی نرسیده است.
وی به بلاتکلیفی پلتفرم‌ها در دریافت مجوزهای مورد مطالبه سازمان غذا و دارو اشاره کرد و افزود: سازمان غذا و دارو از سکوها مجوزی را طلب می‌کند که قرار بوده پس از تشکیل همین کارگروه صادر شود؛ اما کارگروه هنوز به نتیجه نرسیده و مجوز مورد مطالبه نیز عملاً وجود ندارد. این وضعیت دارورسانی آنلاین را در دور باطلی قرار داده است.
فامیلی با بیان اینکه فرایند خرید آنلاین دارو از نظر ماهیت با خرید حضوری تفاوتی ندارد، گفت: نسخه توسط پزشک صادر می‌شود، مسئول فنی داروخانه آن را بررسی می‌کند و داروخانه مسئول تحویل دارو است. پلتفرم تنها درخواست بیمار را به داروخانه منتقل و فرایند ارسال را تسهیل می‌کند؛ بنابراین مسئولیت هر بخش از این زنجیره باید به‌صورت مشخص و مستقل تعیین شود.
دبیر کارگروه سلامت دیجیتال درباره الزامات حمل دارو نیز اظهار کرد: برخی پلتفرم‌ها در نبود ضوابط نهایی از سازوکارهای خودتنظیم‌گری استفاده کرده‌اند. داروهای نیازمند نگهداری در دمای پایین نیز با بسته‌بندی‌های مخصوص و استفاده از یخ ارسال می‌شوند و کسب‌وکارها آمادگی دارند در صورت اعلام ضوابط رسمی، الزامات تعیین‌شده را اجرا کنند.
ایمنی بیمار و نگرانی از شکل‌گیری انحصار
در سوی دیگر این بحث، نمایندگان حوزه سلامت بر ضرورت حفظ ایمنی بیمار، اصالت دارو و نظارت بر عملکرد پلتفرم‌ها تأکید کردند. شاهین فاضل‌پناه، پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران و مشاور سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات، با تشریح ملاحظات حوزه سلامت در توسعه دارورسانی آنلاین گفت: نقطه عرضه دارو باید داروخانه باشد و ایمنی بیمار، اصالت دارو، حفاظت از اطلاعات درمانی و امکان ردیابی زنجیره تأمین باید در طراحی این فرایند مدنظر قرار گیرد.
وی افزود: پلتفرم‌ها نباید فعالیت خود را به همکاری با تعداد محدودی داروخانه محدود کنند، زیرا چنین وضعیتی می‌تواند زمینه ایجاد انحصار را فراهم کند و دسترسی سایر داروخانه‌ها به این بازار را کاهش دهد.
فاضل‌پناه با اشاره به جلسات مشترک با اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، سازمان غذا و دارو و انجمن داروسازان گفت: در این جلسات، فرایندی با هدف حفظ داروخانه به‌عنوان نقطه عرضه، جلوگیری از شکل‌گیری انحصار و دسترسی به اطلاعات بیمار با رضایت وی طراحی و به سازمان فناوری اطلاعات ارائه شده است.
وی تأکید کرد که نظارت بر فعالیت پلتفرم‌ها ضروری است و گزارش‌هایی از فروش غیرقانونی دارو و ارائه توصیه‌های پزشکی از سوی افراد فاقد صلاحیت وجود دارد. این سکوها می‌توانند به افزایش شفافیت و تکمیل زنجیره تأمین دارو کمک کنند، به شرط آنکه فعالیت آنها در چارچوبی مشخص و نظام‌مند انجام شود.
این کارشناس سلامت دیجیتال همچنین به نگرانی برخی داروخانه‌ها درباره حذف‌شدن از زنجیره عرضه یا تحمیل قراردادهای یک‌طرفه از سوی پلتفرم‌ها اشاره کرد و گفت: در نمونه‌ای، سهمی حدود ۲۰ درصد از سود داروخانه مطالبه شده بود؛ بنابراین مقررات‌گذاری در این حوزه باید هم به توسعه خدمات آنلاین و هم به حفظ رقابت و آزادی عمل داروخانه‌ها کمک کند.
وی درباره راهکار پیش‌رو برای رفع اختلافات گفت: سازمان فناوری اطلاعات می‌تواند با برگزاری سریع جلسه‌ای مشترک، دو رویکرد را از نظر فنی بررسی کند تا پس از رفع ابهام‌ها، دارورسانی برخط وارد مرحله اجرا شود. به گفته وی، با نزدیک‌شدن دیدگاه‌ها درباره حفظ داروخانه به‌عنوان نقطه عرضه، امکان توافق بیشتر فراهم شده است.
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید