نادیده‌گرفتن زنان خانه‌دار در سیاست‌گذاری؛ دلایل و پیامدها

چرا زنان خانه‌دار همچنان در سیاست‌گذاری نادیده گرفته می‌شوند؟

به گزارش سهند پرس، یک پژوهشگر حوزه زنان و خانواده تأکید می‌کند مسئله زنان خانه‌دار در ایران صرفاً موضوع «حمایت» نیست؛ بحث منزلت اجتماعی، هویت و جایگاهی است که جامعه برای این نقش بنیادی قائل می‌شود. نادیده‌گرفتن این جایگاه، پیامدهای مستقیم در تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری به‌جا می‌گذارد.

ستون پنهان زندگی روزمره؛ کارِ بی‌وقفه و بی‌قرارداد

رازیه مکوندی، پژوهشگر حوزه زنان و خانواده و فارغ‌التحصیل مطالعات زنان و خانواده از دانشگاه الزهرا (س)، با اشاره به دغدغه‌های زنان خانه‌دار اظهار کرد: پیش از آنکه اداره‌ها، کارخانه‌ها و شرکت‌ها کرکره فعالیت خود را بالا بکشند، میلیون‌ها زن ایرانی روز کاری‌شان را آغاز کرده‌اند؛ روزی که پایان مشخصی ندارد، اضافه‌کاری و مرخصی برایش تعریف نشده و هیچ قرارداد رسمی از آن پشتیبانی نمی‌کند. مدیریت خانه، مراقبت از فرزندان، رسیدگی به سالمندان، تنظیم اقتصاد خانواده، حفظ آرامش روانی اعضا و ده‌ها مسئولیت ریز و درشت دیگر، بخش مهمی از کار روزانه آنان است؛ کارهایی که ستون پنهان حیات اجتماعی را سرپا نگه می‌دارند. با این همه، در روایت‌های رسمی، چنین فعالیت‌هایی هنوز هم در بسیاری موارد «کار» محسوب نمی‌شوند؛ گویی هر آنچه در خانه رخ می‌دهد، تولید ارزش نیست و صرفاً وظیفه‌ای ذاتی برای زنان به‌شمار می‌آید.

نادیده‌ماندن در سیاست‌گذاری؛ پیامدهای اجتماعی یک نگاه تقلیل‌گرا

مکوندی با تشریح چرایی نادیده‌ماندن زنان خانه‌دار و عواقب آن گفت: همین دیده‌نشدن مداوم باعث شده با وجود آنکه زنان خانه‌دار یکی از بزرگ‌ترین گروه‌های اجتماعی کشور را تشکیل می‌دهند، سال‌ها از کانون سیاست‌گذاری دور بمانند. هر زمان صحبت از سیاست‌های حوزه زنان شده، تمرکز عمدتاً معطوف به اشتغال، کارآفرینی یا حمایت از زنان سرپرست خانوار بوده است؛ حوزه‌هایی مهم و ضروری، اما در این میان، نقش میلیون‌ها زن که بنیان خانواده را می‌گردانند و در سکوت از آن پاسداری می‌کنند، کمتر به‌عنوان مسئله‌ای مستقل دیده شده است. این نگاه تقلیل‌گرا، نه‌تنها بار نامرئی کار خانگی را پنهان می‌کند، بلکه اثرات اجتماعی و فرهنگی آن را نیز نادیده می‌گیرد.

گزارش تازه و یک چرخش رویکرد؛ گامی برای دیدن مسئله

به گزارش سهند پرس، از این منظر، انتشار گزارش «مطالعه تطبیقی سازوکارهای سیاستی حمایت از زنان خانه‌دار» از سوی مرکز پژوهش‌های مجلس، رخدادی مهم و امیدبخش ارزیابی می‌شود. اهمیت این گزارش صرفاً به پیشنهادهای اجرایی خلاصه نیست؛ ارزش اصلی آن در این است که برای نخستین‌بار، مسئله زنان خانه‌دار را به‌صورت منسجم وارد دستور کار سیاست‌گذاری کرده و با مرور تجربه‌های مختلف، تصویری روشن‌تر از مسیرهای پشتیبانی از این گروه اجتماعی ارائه می‌دهد. هر تحول سیاستی، پیش از تبدیل‌شدن به قانون یا بودجه، نیازمند آن است که مسئله دیده شود و به رسمیت شناخته شود؛ از این جهت، گزارش اخیر را می‌توان گامی مؤثر رو به جلو دانست.

آمارها کافی نیست؛ دیده‌شدن یعنی به‌رسمیت‌شناختن در تصمیم‌ها

به بیان این پژوهشگر، صرفِ اتکا به اعداد و جداول آماری به معنی دیده‌شدن در فرآیند عمومی نیست. آمار می‌تواند ابعادی از واقعیت را نشان دهد؛ اما تا زمانی که مفاهیم پشت این اعداد درک و در برنامه‌های عملیاتی گنجانده نشود، نتیجه‌ای در بهبود جایگاه زنان خانه‌دار نخواهد داشت. دیده‌شدن حقیقی، یعنی بازتاب یافتن نیازها و مسئولیت‌های آنان در قوانین، سازوکارهای حمایتی و طراحی خدمات، آن‌هم به شکلی که ارزش و شأن این نقش را شفاف کند.

لزوم تغییر زاویه نگاه؛ از کارِ «نامرئی» تا نقشِ «به‌رسمیت‌شناخته‌شده»

وی با تأکید بر ضرورت تغییر زاویه نگاه به کار خانگی افزود: یکی از نقاط قوت رویکردهای نو این است که از نگاه صرفاً حمایتی فاصله می‌گیرند و به ماهیت واقعی کار خانگی می‌پردازند؛ کاری که استمرار حیات خانوادگی و اجتماعی به آن وابسته است. به گفته او، وقتی سیاست‌ها بر شناسایی این ارزش و انعکاس آن در برنامه‌ها تمرکز کنند، مسیر برای تصمیم‌هایی که واقعاً به نیازهای زنان خانه‌دار پاسخ می‌دهد هموار می‌شود. چنین تغییری، هم به بهبود کیفیت زندگی خانواده‌ها کمک می‌کند و هم به سیاست‌گذاری منسجم و مسئولانه در قبال این گروه بزرگ اجتماعی معنا می‌بخشد.