هوش مصنوعی جایگزین قاضی نمی‌شود اما هشدار درباره حفظ حریم خصوصی داده‌ها

هوش مصنوعی جایگزین قاضی نمی‌شود؛ هشدار نسبت به اطلاعات محرمانه

به گزارش سهند پرس، رئیس یکی از شعب تخصصی محاکم تهران با تشریح ظرفیت‌های هوش مصنوعی در دادرسی هوشمند تأکید کرد: نقش این فناوری در فرآیند رسیدگی، مشورتی و کمکی است و هرگز نمی‌تواند جایگزین قاضی در صدور رأی شود.

کاربردها و ملاحظات هوش مصنوعی در دادرسی

با گسترش به‌کارگیری هوش مصنوعی در نظام‌های حکمرانی، بهره‌برداری از این فناوری در دستگاه قضایی نیز به موضوعی مهم تبدیل شده است. متخصصان بر این باورند که هوش مصنوعی می‌تواند به تسریع رسیدگی به پرونده‌ها، کاهش اطاله دادرسی، مدیریت حجم پرونده‌ها و ارتقای کیفیت خدمات قضایی کمک کند. با این حال، استفاده مؤثر و ایمن از آن نیازمند تدوین ضوابط روشن، رعایت ملاحظات حقوقی و اخلاقی و حفظ کامل محرمانگی داده‌هاست.

اقدام‌های انجام‌شده و ضرورت تربیت نیروی متخصص

در همین راستا، علی زینالی، رئیس شعبه رسیدگی به پرونده‌های حوزه فناوری در محاکم تهران، با اشاره به اقدام‌های صورت‌گرفته در قوه قضائیه گفت: راه‌اندازی سامانه‌های هوشمند همچون «سَمْپ هوشمند» و اجرای طرح ارجاع هوشمند در برخی مجموعه‌های قضایی از گام‌های مثبت برای تحقق دادرسی هوشمند است. به گفته او، در کنار این اقدامات، توسعه آموزش‌های تخصصی در حوزه هوش مصنوعی و بهره‌گیری نظام‌مند از ظرفیت دانشکده علوم قضایی برای تربیت قضات و کارشناسان متناسب با نیازهای نوظهور، ضرورتی انکارناپذیر است.

چالش‌های قانون‌گذاری در حوزه هوش مصنوعی

زینالی با اشاره به وضعیت قانون‌گذاری افزود: در حال حاضر «سند ملی هوش مصنوعی» و برخی دستورالعمل‌ها درباره بهره‌گیری از این فناوری در عرصه پژوهش وجود دارد، اما هنوز قوانین اختصاصی و روشن برای رسیدگی به جرایم و دعاوی ناشی از ابزارهای هوش مصنوعی تصویب نشده است. این خلأ می‌تواند در آینده نزدیک، مشکلات عملی در فرایندهای حقوقی و قضایی ایجاد کند.

نیاز فوری به چارچوب‌های شفاف حقوقی

او تأکید کرد: با افزایش پرونده‌های مرتبط با استارتاپ‌ها و فناوری‌های نوین مبتنی بر هوش مصنوعی، مجلس باید هرچه سریع‌تر چارچوب‌های قانونی مشخص، قابل اجرا و روزآمد را تدوین کند تا از بروز خلأهای حقوقی و تعارض‌های اجرایی جلوگیری شود. تدوین قوانین دقیق می‌تواند از حقوق ذی‌نفعان صیانت کرده و مسیر رسیدگی‌های تخصصی را هموار سازد.

هوش مصنوعی جایگزین قاضی نیست

رئیس شعبه یادشده با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی نمی‌تواند جایگزین قاضی در مرحله صدور رأی شود، گفت: این فناوری صرفاً ابزاری کمکی و مشورتی است. تشخیص شرایط انسانی، ارزیابی ابعاد اخلاقی و اجتماعی، بررسی اوضاع و احوال خاص هر پرونده و تعیین مجازات متناسب نیازمند قضاوت انسانی است. بنابراین، تصمیم نهایی باید توسط قاضی اتخاذ شود و استفاده از سامانه‌های هوشمند تنها در تحلیل داده‌ها و تسهیل فرایندها نقش حمایتی دارد.

هشدار درباره حفظ اطلاعات محرمانه

وی نسبت به انتشار یا وارد کردن اطلاعات حساس در سامانه‌ها و ابزارهای هوش مصنوعی هشدار داد و تصریح کرد: کارکنان و کاربران باید از ارائه هرگونه داده بانکی، گذرواژه‌ها، اسناد هویتی، مکاتبات حقوقی، اطلاعات محرمانه شغلی و خانوادگی و سایر داده‌های حساس در این سامانه‌ها خودداری کنند؛ زیرا احتمال سوءاستفاده از این اطلاعات وجود دارد و می‌تواند تبعات حقوقی و امنیتی در پی داشته باشد.