گاوخونی برای پایداری زیستی به ۸۰ میلیون مترمکعب آب نیاز دارد

تالاب گاوخونی برای پایداری زیستی به ۸۰ میلیون مترمکعب آب نیاز دارد

به گزارش سهند پرس، سرپرست حفاظت محیط زیست استان اصفهان اعلام کرد که در شرایط خشکسالی، تأمین دست‌کم ۸۰ میلیون مترمکعب آب برای نم‌دار شدن و حفظ حداقل کارکردهای زیستی تالاب گاوخونی ضروری است.

ابعاد و اهمیت تالاب گاوخونی

مریم کرمانی در نشست کارگروه هم‌افزایی و مدیریت تالاب‌های استان اصفهان با حضور معاون محیط‌زیست دریایی و تالاب‌های کشور و رئیس حوزه آبریز زاینده‌رود، گفت: استان اصفهان سه پهنه تالابی دارد و وسیع‌ترین آن‌ها تالاب بین‌المللی گاوخونی با مساحت حدود ۴۸۰ هزار هکتار است که نقشی کلیدی در تعادل بوم‌سازگان منطقه ایفا می‌کند.

او افزود: در سال‌های پرآبی، گاوخونی در مسیر مهاجرت پرندگان قرار دارد و در زمستان میزبان هزاران پرنده مهاجر است؛ به‌گونه‌ای که در صورت تأمین آب کافی، ظرفیت میزبانی بیش از ده‌ها هزار پرنده در این تالاب فراهم می‌شود و بخشی از چرخه تنوع زیستی در فلات مرکزی ایران سامان می‌گیرد.

وضعیت سایر تالاب‌های استان

سرپرست حفاظت محیط زیست استان با اشاره به ثبت قانونی تالاب‌ها، بیان کرد: تالاب شور گلپایگان با محدوده‌ای نزدیک به دو هزار و ۳۰۰ هکتار در گذشته زیستگاهی ارزشمند برای پرندگان و پوشش گیاهی بوده، اما به دلیل افت تغذیه آبخوان، تغییر رژیم هیدرولوژیک و تداوم خشکسالی، بخش‌های وسیعی از آن خشک شده و عملکرد زیستی خود را از دست داده است.

کرمانی همچنین گفت: دریاچه نمک با وسعتی حدود ۱۴ هزار هکتار از دیگر پهنه‌های تالابی مهم و کویری منطقه به شمار می‌رود که بیش از ۶۱ درصد آن در محدوده شهرستان آران و بیدگل قرار دارد و تغییرات آن بر اقلیم محلی و کانون‌های تولید گردوغبار اثر می‌گذارد.

نقش منطقه‌ای و کارکردهای زیست‌محیطی

به گفته او، تالاب گاوخونی علاوه بر کارکردهای محلی، بر کانون‌های گردوغبار، توازن رطوبتی و زیست‌بوم‌های پیرامونی در استان‌های همجوار از جمله یزد، کرمان و حتی بخش‌هایی از خراسان نیز اثرگذار است. تأمین آب برای این تالاب، امکان تقویت زنجیره حیات وحش، بهبود زیستگاه‌های پرندگان، و تعدیل توفان‌های گردوغبار را فراهم می‌کند.

کرمانی تصریح کرد: هنگام تأمین آب، این تالاب می‌تواند تنوع زیستی را احیا کرده و شرایط زیستگاهی مناسب برای هزاران پرنده مهاجر را فراهم کند؛ موضوعی که علاوه بر ارزش اکولوژیک، در کاهش کانون‌های بحرانی گردوغبار و تثبیت خاک نقش مهمی دارد.

سوابق ثبت و آبرسانی به تالاب

سرپرست حفاظت محیط زیست استان یادآور شد: گاوخونی از سال‌ها پیش در کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده و دارای ارزش‌های اکولوژیک شناخته‌شده است. او با اشاره به رهاسازی حدود ۳۶۰ میلیون مترمکعب آب در سال ۱۳۹۷ برای احیای تالاب گفت: تجربه آبرسانی‌های مقطعی نشان داد که با تأمین حقابه، امکان ترمیم نسبی کارکردهای بوم‌سازگانی فراهم می‌شود.

پیامدهای خشکی و گردوغبار

کرمانی هشدار داد: تداوم خشکی تالاب، پدیده فرونشست دشت‌ها را تشدید می‌کند و با توجه به دانه‌بندی ریز خاک و وجود رسوبات حساس، انتشار ترکیبات و فلزات سنگین در قالب گردوغبار نمک‌زار تا شعاعی در حدود ۳۰۰ کیلومتر محتمل است؛ موضوعی که تهدیدی جدی برای سلامت، کشاورزی و زیرساخت‌های منطقه محسوب می‌شود.

چارچوب‌های قانونی و مسئولیت دستگاه‌ها

او با اشاره به قانون حفاظت و احیای تالاب‌های کشور مصوب سال ۱۳۹۲ و نیز تصمیمات ابلاغی هیأت دولت در سال ۱۴۰۰، بر لزوم تشکیل و پویاسازی کارگروه استانی مدیریت تالاب‌ها تأکید کرد و گفت: اجرای کامل تکالیف قانونی و همکاری منسجم دستگاه‌های مسئول، شرط لازم برای صیانت از حقابه زیست‌محیطی تالاب و کنترل کانون‌های گردوغبار است.

برنامه‌های مدیریتی و چالش‌های اجرا

سرپرست حفاظت محیط زیست استان با اشاره به تدوین برنامه جامع زیست‌بومی تالاب گاوخونی در سال ۱۳۹۵ و پیش‌بینی ۱۹۸ اقدام اجرایی در آن، افزود: بخشی از این برنامه‌ها به دلیل کمبود اعتبارات و عدم هماهنگی بین‌استانی، به‌ویژه در حوضه‌های بالادست، به کندی پیش می‌رود و نیازمند اراده‌ای یکپارچه برای اجراست.

او خاطرنشان کرد: تجربه سال‌های گذشته نشان داده که هرگاه مدیریت یکپارچه حوضه و حفاظت از منابع آب تقویت شده، اثرات مثبت آن در کاهش گردوغبار، تثبیت خاک‌های حاشیه تالاب و بهبود زیستگاه‌ها مشاهده شده است؛ بنابراین تسهیل همکاری میان استان‌های بالادست و پایین‌دست و تضمین اجرای مصوبات ملی ضروری است.

نیاز آبی تالاب و حقابه رودخانه

کرمانی با تأکید بر ضرورت تعیین و تأمین نیاز پایه، گفت: برآوردها نشان می‌دهد حداقل نیاز آبی سالانه تالاب برای حفظ کارکردهای زیستی حدود ۱۳۲ میلیون مترمکعب است و برای پایداری جریان رودخانه در پایین‌دست، به حدود ۱۹۳ میلیون مترمکعب در سال نیاز داریم.

او افزود: حتی در سناریوی خشکسالی و کم‌آبی شدید، تأمین حداقل ۸۰ میلیون مترمکعب آب برای نم‌دار شدن بستر و کاهش کانون‌های گردوغبار تالاب گاوخونی حیاتی است؛ این میزان کف نیاز تالاب به شمار می‌رود و باید در برنامه‌ریزی‌های آبی حوضه زاینده‌رود لحاظ شود.