مدیریت ناترازی گاز در زمستان با صرفه‌جویی و اصلاح ساختار

تشدید بحران گاز و ضرورت بازنگری در مدیریت انرژی کشور

به گزارش سهند پرس، در پی آسیب‌های وارد شده به زیرساخت‌های انرژی و تنش‌های اخیر در تأمین گاز، نیاز به بازنگری جامع در نگرش و سیاست‌های مدیریت تولید و مصرف این منبع حیاتی بیش از همیشه احساس می‌شود. وابستگی روزافزون سبد انرژی کشور به گاز طبیعی و ناترازی موجود، ضرورت اقدامات هم‌زمان در حوزه صرفه‌جویی خانگی، بهینه‌سازی تجهیزات، اصلاح ساختار حکمرانی و حمایت مستمر از تولید صنعتی را برجسته می‌کند. این مسأله، به‌ویژه در فصل سرد سال، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند؛ چراکه افزایش تقاضای خانگی و آسیب‌های فنی واردشده به زیرساخت‌ها، فشار مضاعفی بر شبکه گاز وارد می‌سازد و وضعیت عرضه و تقاضا را پیچیده‌تر می‌کند.

پایین آوردن فشار مصرف و نقش زیرساخت‌ها

در شرایط کنونی، تکیه بر محدود کردن مصرف صنایع و نیروگاه‌ها به صورت تکراری، راه‌حلی است که علاوه بر پیامدهای اقتصادی، نشان‌دهنده نیاز به بهره‌برداری بهتر از ظرفیت‌های موجود در مدیریت تقاضا و اجرای اصلاحات ساختاری است. به گفته نمایندگان مجلس، حل ناترازی گاز نیازمند مشارکت فعال مردم، اصلاح تجهیزات پرمصرف، توسعه فناوری‌های انرژی‌های تجدیدپذیر، کاهش تلفات شبکه و طراحی سازوکارهای اقتصادی است که صرفه‌جویی را به منبعی برای حمایت از تولید تبدیل می‌کند.

شناسایی و تحلیل وضعیت تولید و مصرف گاز کشور

دیدگاه‌های نمایندگان مجلس درباره ناترازی گاز

حمیدرضا عزیزی فارسانی، نماینده مردم اردل و فارسان در مجلس، درباره وضعیت تولید و مصرف گاز کشور، اعلام کرد که در اوج سرما و پیش از جنگ، فاصله میان تولید و مصرف به حدود ۳۵۰ میلیون مترمکعب رسیده بود. به گفته وی، حمله به زیرساخت‌های انرژی و پالایشگاه‌های پارس جنوبی حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید کشور را از مدار خارج کرد. با تلاش‌های فنی، تاکنون حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این آسیب‌ها طی فرآیند بازسازی مجدد وارد مدار شده است و ادامه این روند اهمیت زیادی دارد.

عوامل پیچیده‌سازی وضعیت عرضه و تقاضا

این ارقام نشان می‌دهد که فشار بر شبکه گاز تنها ناشی از افزایش فصلی مصرف نیست، بلکه محدودیت‌های وارد بر سمت عرضه نیز بر این وضعیت تأثیرگذارند. در این شرایط، مدیریت مصرف تنها راه کاهش فشار نیست؛ چراکه جایگزین‌های لازم همچون بازسازی زیرساخت‌ها و افزایش ظرفیت تولید باید در کنار آن اجرا شود. محمد کعب‌عمیر، نماینده مردم شوش و کرخه و نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس، ناترازی گاز را ساختاری دانسته و بر وابستگی بالای نظام تأمین انرژی کشور به گاز طبیعی تأکید کرده است؛ وابستگی‌ای که در صورت بروز اختلال یا افزایش تقاضا، آسیب‌هایی جدی به اقتصاد وارد می‌کند.

تأثیرات اقتصادی و تأمین صنعت در ناترازی گاز

مشکلات ناشی از محدودیت‌های گازی در صنایع

نمایندگان مجلس، از جمله فرهاد شهرکی، بر پیامدهای اقتصادی ناترازی گاز تأکید کرده و معتقدند که تکیه بر محدودسازی مصرف در صنایع مانند پتروشیمی، فولاد و سیمان، راهکاری پرهزینه و ناپایدار است. این محدودیت‌ها نه تنها بر عملکرد اقتصادی این بخش‌ها، بلکه بر اشتغال، سرمایه‌گذاری و درآمدهای ارزی کشور نیز تأثیر می‌گذارد.

بازنگری در شیوه‌های تخصیص انرژی

برای کاهش اثرات منفی این ناترازی، لازم است نقش مدیریت منطقی در تخصیص منابع تغییر کند. استفاده از سوخت‌های جایگزین نظیر هیدروژن در برخی کوره‌های صنعتی، می‌تواند نقش مهمی در کاهش فشار بر شبکه گاز ایفا کند؛ هرچند این راهکار نیازمند فناوری‌های پیشرفته و هزینه‌های مربوطه است.

استفاده از فناوری‌های نوین و اصلاح الگوهای مصرف

بهینه‌سازی تجهیزات خانگی و صنعتی

در بخش بهینه‌سازی مصرف، جایگزینی بخاری‌های کم‌بازده با نمونه‌های استاندارد و توسعه برنامه‌های ملی، بخش قابل توجهی از صرفه‌جویی پیش رو است. به گفته عزیزی فارسانی، در حال حاضر حدود ۲۲ میلیون بخاری کم‌مصرف در کشور وجود دارد و تاکنون ۱۷۱ هزار دستگاه با راندمان بالا جایگزین شده‌اند. با برنامه‌ریزی‌های دقیق، می‌توان بدون کاهش سطح رفاه یا فعالیت اقتصادی، مصرف سوخت را کاهش داد.

پویش‌های خانگی و نقش مردم در مصرف بهینه

در حوزه مصرف خانگی، برگزاری پویش‌هایی مانند «دمای ۲۰ درجه» برای تنظیم دمای محیط، یکی از اقدامات موثر است. عزیزی فارسانی بر اهمیت کاهش دمای خانه‌ها و اصلاح مصرف آبگرمکن‌ها و پکیج‌ها تأکید کرده است. همچنین، سلام ستوده، نماینده مهاباد، بر مشارکت فعال مردم در مدیریت مصرف و کاهش یک تا دو درجه‌ای دما در منازل تأکید کرده است؛ امری که نقش موثری در پایداری شبکه گاز در مناطق سردسیر دارد.

مدیریت منطقه‌ای و همکاری‌های ملی در مصرف گاز

مصرف گاز در استان‌هایی مانند تهران، البرز و سمنان، نقش مهمی در پایداری شبکه کشوری دارد. به گفته عزیزی فارسانی، مدیریت مصرف در این استان‌ها می‌تواند اثرات مثبت بر وضعیت تأمین در سایر مناطق داشته باشد. در نتیجه، همکاری و هماهنگی میان مناطق مختلف کشور، برای کاهش فشار بر شبکه حیاتی است.

توسعه بازارهای اقتصادی و بهره‌برداری از ظرفیت بخش خصوصی

یکی دیگر از راهکارهای مهم، استفاده از ظرفیت‌های بخش خصوصی در کاهش مصرف است. طرح‌هایی مانند کارور گازی، بر پایه قانون برنامه هفتم، امکان سرمایه‌گذاری و کسب درآمد از صرفه‌جویی‌های انجام‌شده را فراهم می‌کند. مشترکان خانگی و صنعتی، با انعقاد قراردادهای داوطلبانه و بهره‌گیری از گواهی‌های صرفه‌جویی، می‌توانند در کاهش مصرف نقش فعال ایفا کنند و در عین حال، یک فعالیت اقتصادی سودآور داشته باشند.

طرح‌های عملیاتی و نمونه فرضی بازار صرفه‌جویی گاز

در نمونه‌ای فرضی، اگر ۱۰۰ هزار خانوار در مدت ۱۲۰ روز روزانه یک مترمکعب مصرف گاز خود را کاهش دهند، مجموع صرفه‌جویی در حدود ۱۲ میلیون مترمکعب خواهد بود. با اعمال سقف صدور گواهی ۸۰ درصد، میزان این صرفه‌جویی به حدود ۹ میلیون و ۶۰۰ هزار مترمکعب می‌رسد؛ رقمی که نشان‌دهنده قابلیت انعطاف این سازوکار است. البته، صحت و عملیاتی بودن این فرضیه، نیازمند تضمین‌های فنی، مالی و نظارتی است.

نقش فناوری در پایش و مدیریت اتلاف گاز

کعب‌عمیر بر اهمیت توسعه سامانه‌های پایش هوشمند و آنلاین تأکید کرده و معتقد است که نبود این سامانه‌ها منجر به دشواری در شناسایی نشت‌ها و تخلفات می‌شود. در عین حال، استقرار یک مرکز فرماندهی جامع در حوزه انرژی، می‌تواند نقش کلیدی در همسویی سیاست‌ها و بهبود نظارت بر عملیات شبکه داشته باشد.

توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و راهکارهای بلندمدت

در بلندمدت، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و بهره‌گیری از انرژی‌های پاک، می‌تواند وابستگی کشور به سوخت‌های فسیلی را کاهش دهد و به افزایش پایداری و امنیت انرژی کمک کند. توسعه فناوری‌های مراقبتی، بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده و حمایت از سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین، راهکارهای مؤثر در افزایش تاب‌آوری نظام انرژی کشور هستند.

جمع‌بندی و نیازمندی‌های برنامه‌ریزی بلندمدت

در مجموع، بر اساس دیدگاه‌های کارشناسی، ناترازی گاز تنها با افزایش تولید، کاهش مصرف یا محدودسازی صنایع مدیریت نمی‌شود. این چالش چندوجهی نیازمند اجرای هم‌زمان اصلاحات زیرساختی، بهره‌برداری از فناوری‌های نوین، مدیریت هوشمند مصرف و مشارکت فعال مردم است. در کوتاه‌مدت، بازسازی و بهینه‌سازی زیرساخت‌ها، مدیریت مصرف خانگی، اصلاح الگوهای رفتاری و توسعه بازارهای مرتبط، می‌تواند کمک‌کننده باشد. در بلندمدت، تنوع در سبد انرژی، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، اصلاح سیاست‌های توزیع و تلاش برای شفافیت عمومی، مسیر را هموارتر می‌کند و به کاهش هزینه‌های ناترازی و صیانت از تولید ملی کمک می‌نماید.